Veranderkundige blunder

324
Energietransitie Gasvlam

Aanschaf van een nieuwe Cv-ketel zou over twee jaar en acht maanden verboden moeten worden. Deze ferme taal is afkomstig van een tamelijk ongebruikelijke coalitie van de installatiebranche, de fabrikanten van cv-ketels, milieuorganisaties (waaronder Greenpeace en Milieudefensie) en een deel van de energiesector (onder andere Gasunie, Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie). Uiteraard hebben al deze partijen uiteenlopende belangen. De fabrikanten en de installatiebranche zien veel verdiensten in het vooruitzicht en milieuorganisaties denken eindelijk meters te kunnen maken in de energietransitie (smartenergie).

In wezen bemoeilijken zij met deze stellingname de noodzakelijke – laat daarover geen misverstand bestaan –energietransitie. Krachtpatserij als schermen met een voorstel als dit roept vooral weerstand op. Honderdduizenden burgers worden geconfronteerd met aanzienlijke kosten, terwijl nut en noodzaak van deze maatregel op dit moment allerminst vast staat. Zie hiervoor het doorwrochte artikel van Arie en Martin Kroon in de Volkskrant van 5 april .

De energietransitie vereist een weloverwogen veranderingstraject. Hierover zijn talloze boeken geschreven. Wie geen tijd heeft om die te lezen kan het beste de rede downloaden die Thijs Homan heeft uitgesproken bij de aanvaarding van zijn leerstoel op het gebied van verandermanagement .
De essentie van hoe je mensen meekrijgt, laat zich in enkele zinnen samenvatten:
– Voorlichting over de noodzaak van de op handen zijnde verandering, hier de energietransitie.
– Informeren op maat over de betrokkenen individueel te wachten staat, welke (keuze)opties er zijn maar vooral ook over wat de positieve kanten daarvan zijn.
– Eerlijk zijn over alle onzekerheden; zo weet niemand hoe veel gas, tegen welke prijs en voor hoe lang aangekocht kan worden in het buitenland als de kraan in Groningen definitief dicht gaat.

Nu al besluit een snelgroeiende groep consumenten zonder enige pressie om de gaskraan dicht te draaien. Hierbij spelen ideële, maar ook financiële redenen een rol, het onderstaande filmpje toont de meest gekozen oplossing de warmtepomp.

De energie transitie is een gigantisch proces, dat zich hoe dan ook geleidelijk zal voltrekken. Zeker is dat er in de komende jaren elk jaar minder gas beschikbaar is en gespreid over een periode van 15 – 20 jaar de meeste Nederlanders moeten overstappen op een alternatieve energiebron.

De meeste, want het is zeer wel denkbaar en zelfs wenselijk dat in delen van het land, bijvoorbeeld in historische binnensteden ‘groen gas’ beschikbaar komt, om kostbare aanpassingen van gebouwen en ontsierende zonnepanelen te voorkomen als er geen mogelijkheid tot aansluiting op een warmwaternet is. Biogas zal beperkt leverbaar zijn want we streven er immers ook naar om de afvalstroom die hiervoor een belangrijke grondstof is te reduceren.

Er zijn heel wat mogelijkheden voor alternatieve energie. Een aantal huishoudens zal ‘all electric’ gaan, zeker als deze zelf voldoende zonne-energie kunnen opwekken en opslaan. Voor anderen zullen warmtepompen – individueel of collectief – uitkomst bieden en daarnaast moeten gemeenten alles uit de kast halen om woningen, bedrijven en instellingen aan te sluiten op warmwaternetten, grote gasslurpers voorop.

Wat het transitieproces betreft, adviseer ik gemeenten het volgende:
– Verdiep je eerst in een veranderkundig-verantwoord verloop van het transitieproces, en richt dit samen in met vertegenwoordigers van de bewoners;
– Neem maximaal twee jaar om op wijkniveau de opties voor bewoners, bedrijven en instellingen in kaart te brengen en stel vast hoe bewoners daarbij geholpen kunnen worden, bijvoorbeeld met subsidies. Een aantal gemeenten, waaronder Amsterdam is hiermee al bezig .
– Gebruik deze periode om voorlichting te geven over nut en noodzaak van de energietransitie en over het scala van mogelijkheden dat wordt onderzocht. Wees duidelijk wie hierover en beslist.
– Adviseer bewoners tevens over wat ze nu zelf af kunnen doen, bijvoorbeeld isolatie verbeteren en zonnepanelen aanschaffen. Dat is nooit weg.
– Stuur teams de wijk in, die bewoners en bedrijven adviseren over de voor hen beschikbare opties, zodra inzicht hierover beschikbaar is.
– Maak en tijdschema per wijk en stel dit als het moet steeds bij.

Het is onverstandig om burgers al te dwingen keuzen te maken, zo lang de opties voor een bepaalde wijk nog niet bekend zijn. Ik zou zeggen, vervang je Cv-ketel nog niet als dat niet hoeft. Als dat wel moet, bijvoorbeeld omdat de hij stuk is, dan huur een nieuwe.

Ik zelf hoop binnen drie jaar ‘all electric’ te gaan, liefst helemaal op groene stroom. Ik kijk uit naar dat moment maar ik heb aan verbale krachtpatserij van allerlei belangenorganisaties geen behoefte.

[1]https://blendle.com/i/de-volkskrant/wiebes-blijf-alsjeblieft-van-de-hr-ketel-af/bnl-vkn-20180405-9485141?sharer=eyJ2ZXJzaW9uIjoiMSIsInVpZCI6Imhlcm1hbnZhbmRlbmJvc2NoMSIsIml0ZW1faWQiOiJibmwtdmtuLTIwMTgwNDA1LTk0ODUxNDEifQ%3D%3D
[2]http://thijs-homan.nl/wp-content/uploads/2014/02/oratie-thijs-homan-Wolkenridders.pdf
[3]http://smartcityhub.com/energy/the-forthcoming-energy-revolution-in-amsterdam/

Deze blog is exclusief geschreven door Herman van den Bosch voor Smartcity.nl